Tuesday, August 3, 2010

सि... : भाग १

मी जे ट्राय करणार आहे तो प्रॉपर वे आहे का, ती प्रोसेस राईट आहे का, खरंच असं होईल का, झालं तरी मला हवे तसे रिझल्ट्स मिळतील का, काहीतरी विअर्ड होणार नाही ना, हा माझा क्रेझीनेस तर नाही ना असे ब्रेनमधले थाउजंडस ऑफ क्वेश्चन्स फर्मली साईडट्रॅक करून मी माझ्या डेस्कवर बसलो. उजव्या रिस्टवरचं बटन दाबून ब्रेनटॉप ऑन केला. लेफ्टआय व्हयू थोडा अ‍ॅडजस्ट करावा लागला नेहमीप्रमाणेच.. "काही झालं तरी हा लेफ्टव्हयू रिपेअर करायचाच उद्या" गेल्या टेन डेजमध्ये फिफ्टी टाईम्स केलेलं सेल्फप्रॉमिस मी फिफ्टीफर्स्ट टाईम केलं. एव्हाना पूर्ण रूममध्ये एकदम ब्राईट ब्लु लाईट पसरला होता. एकदा लास्ट टाईम यस/नो यस/नो च्या ड्युएलशी फाईट देत देत आईज मिटून घेतले. ऑलमोस्ट टेन मिनिट्स तसाच बसून जरा करेज आल्यावर फायनली ती 'माईंड-चेट'ची स्टिक ड्रॉवरमधून बाहेर काढली आणि रिस्ट-स्टिकला जोडली आणि........ त्यावरचा रेड स्वीच ऑन केला.. ब्रेनमध्ये फ्यु अ‍ॅंटस पळाल्यासारखं वाटलं आधी. नंतर त्या अ‍ॅंटस वाढत गेल्यासारखं वाटलं.. पण कपल ऑफ मिनट्सच.. मग सगळं शांत झालं. नंतर ग्रेट डिफिकल्टीने लक्षात ठेवलेले ते सिक्स वर्ड्स व्हिस्पर केले. "शिरीष आगत्, शिरीष ये, शिरीष आओ." फ्यु मिनिटस काहीच झालं नाही. सम टाईमनंतर अगेन त्या अ‍ॅंटस हलल्यासारखं फील झालं आणि सडनली त्या ब्लु लाईटला कट करत करत एक ग्रीन रे समोरच्या व्हाईट वॉलवर पडला. आधी वॉलवर ग्रीन डॉट दिसला आणि तो हळू हळू मोठा होत गेला. इन्स्ट्रक्शन्सप्रमाणे एक्झॅक्टली यावेळी मी अगेन आईज क्लोज केले. एक्झॅक्टली आफ्टर थ्री अ‍ॅंड हाफ मिनटस आईज ओपन केले आणि डायरेक्ट समोरच्या वॉलकडे बघितलं. एका ओल्डीचा चेहरा वॉलवर दिसत होता. तो खूप टायर्ड वाटत होता. बाल्डी, खूपच विक, आईजखाली डार्क सर्कल्स.. पुअर चॅप. अ‍ॅन ओल्ड पुअर चॅप. आय वॉज नॉट शुअर वेदर ही कुड हेल्पड मी.. बट तरीही मी तसं काही दिसु दिलं नाही. ओल्डी एकटक माझ्याकडे बघत होता.

**

"तू काय डिसाईड केलं आहेस फायनली?"
"कशाबद्दल?"
"यु नो मी कशाबद्दल बोलते आहे ते."
"?"
"ऑफ कोर्स तुझ्या थिसीस बद्दल, डॅम इट."
"आय थिंक मी तुला ऑलरेडी कल्पना दिली आहे. माझा डिसिजन फायनल आहे."
"देन आय होप तुझ्याही हे लक्षात असेल की यु आर ऑल अलोन. ऑल बाय युअरसेल्फ. नोबडी इज ऑन युअर साईड ऑफ द टेबल."
"नो वरीज. आय नो ते कसं हँडल करायचं. आय रिअली नो!!"
"का हा क्रेझीनेस? कशासाठी? यु टू नो की या टॉपीकवर इनफ रिसर्च झालेला आहे. एव्हरीबडी नो द रिझल्ट्स. हाऊ इज युअर सो कॉल्ड रिसर्च इज गॉन्ना चेंज द डॅम हिस्टरी. मला तर नीट आयडियाही नाहीये की तू यावर रिसर्च कसा करणार आहेस. इम्पॉर्टंट ऑफ ऑल थिंग्स, तुला गाईडही मिळणार नाही त्या डॉ. वाँग शु शिवाय इतर कोणी. अ‍ॅंड यु नो ही इज द क्रेझीएस्ट क्रिएचर अलाईव्ह.
"माईंड युअर लँग्वेज.. प्लीज !!"
"सॉरी. पण या क्रेझीनेसपायी तू तुझं करिअर स्पॉइल करू नयेस एवढीच इच्छा आहे."
"डोंट वरी. आय वोन्ट. पण माझा डिसिजन पक्का आहे."
"गुड बाय देन."
"गुड बाय."

**

"गुड मॉर्निंग, डॉ. वाँग शु"
"ओह, नीच, कम ऑन इन"
"नॉट नीच,सर.. नीश"
"या या व्हॉटेव्हर.. ओके लिसन. आय डोंट हॅव मच टाईम. रशिंग फॉर अ लेक्चर. आपलं माईंडफोनवर झालेलं डिस्कशन तुझ्या लक्षात असेलच. हे ते डिव्हाईस, हे त्याचं मॅन्युअल व्हिच आय अ‍ॅम शुअर यु वोन्ट नीड. तरीही जस्ट इन केस... ही इंटरप्रिटर स्टिक. धिस इज मस्ट.. या सगळ्या थिंग्स नीट कनेक्ट झाल्या आणि तू म्हणतोस त्याप्रमाणे 'तो' जर खरोखर एक्झिस्ट करत असेल तर तो नक्की येईलच. तो आला की माझी रिस्पोन्सिबिलिटी संपली. तो आल्यावर काय करायचं, त्याच्याशी काय बोलायचं हे टोटली तुझ्यावर आहे. यावर तुझा मन्थ्स ऑफ स्टडी, रिसर्च डिपेंड आहे.. त्यासाठी नेसेसरी असणारी इन्फर्मेशन त्याच्याकडून कशी एक्स्ट्रॅक्ट करायची, तुझ्या थिसीसमधले इन्फर्मेशन लुपहोल्स फील करण्यासाठी ती कशी युज करायची, अनअ‍ॅन्सर्ड क्वेश्चन्स कसे क्लिअर करून घ्यायचे हे सगळं सगळं अपटू यु आहे. इथे गाईड म्हणून माझं काम संपतं. तुला जे काही करायचं आहे ते कर बट बी क्विक."
"थँक्स अ टन्स डॉक.."
"आय रिपीट, बेटर बी क्विक.. तुझ्याकडे फक्त टू मन्थ्स आहेत.. आय विश यु अ लक दो... कीप इन माईंड युअर थिसीस सबमिशन डेट इज स्टील जून फर्स्ट २५१०.... नॉट २५११... हे हे हे"
"हो सर.. लक्षात आहे."

**

आय वॉज नॉट शुअर वेदर ही कुड हेल्पड मी.. बट तरीही मी तसं काही दिसु दिलं नाही. ओल्डी एकटक माझ्याकडे बघत होता.

"हाय"
".."
"आर यु अ 'शिरीष' ड्युड?"
".."
"कॅन यु हिअर मी?"
"तू कोण आहेस?"
"सॉरी. व्हॉट?"
"हे काय चाललंय?"
"व्हॉट?? ओह शूट !!! वेट.. जस्ट अ सेक.. लेट मी इन्सर्ट दॅट डॅम इंटरप्रिटर स्टिक." एवढी इम्पॉर्टंट थिंग मी कशी विसरलो असा विचार करत मी ती इंटरप्रिटर स्टिक रिस्ट-स्टिकला कनेक्ट केली. फॉर अ मोमेंट ब्रेनमधल्या अ‍ॅंटस पुन्हा हलल्यासारख्या वाटल्या. पण सगळं लगेच नॉर्मलही झालं.
"नमस्कार, हाय.. तुम्ही शिरीष आहात का?"
"अं? हो.. सॉरी माझं डोकं जरा जड झाल्यासारखं वाटतंय."
वॉव. द इंटरप्रिटर स्टिक वॉज इंडीड वर्किंग..
"तुम्हाला त्रास होतोय का?"
"थोडा.. पण आता ठीक आहे. हे सगळं काय आहे नक्की?"
"सांगतो. मला तुमची मदत हवी आहे. खूप महत्वाचं काम आहे माझं तुमच्याकडे."
"मदत? मी काय मदत करणार?"
"सगळं सांगतो. पण त्यापूर्वी एक. तुम्हाला आता माझं बोलणं व्यवस्थित कळतं आहे ना?"
"हो आधीपेक्षा कैक पटींनी उत्तम. आधीचं ते इंग्लिश, चायनीज, उर्दू किंवा अशा अनेक विचित्र भाषांचं मिश्रण वाटत होतं. काहीच कळत नव्हतं."
"सॉरी. हल्ली या सगळ्या भाषा इतक्या मिसळल्या गेल्या आहेत ना एकमेकीत की आपोआपच इंग्लि-चायनीज भाषाच जास्त वापरली जाते. आणि आता मलाही तुमचं बोलणं अगदी नीट कळतंय. तुम्ही बोलताय ती कुठली भाषा आहे नक्की?"
"अरे ही मराठी भाषा आहे. माझी मातृभाषा." त्याचा फेस स्लाईटली शाईन झाल्यासारखा वाटला. "आणि तुझीही बहुतेक."
"ओक्के.. ठीके.. आता मी तुम्हाला पहिल्यापासून सगळं सांगतो. मी नीश उर्फ रजनीश चाफेकर. 'हिस्टरी युनिव्हर्सिटी ऑफ अर्थ' मधून प्राचीन इतिहासावर पीएचडी करतो आहे. त्यासाठी मला तीन प्रबंध सादर करायचे आहेत. पहिल्या दोन प्रबंधांचं काम झालं आहे. त्यासाठी मला भरपूर स्टडी मटेरियल मिळालं, गाईड्सही चांगले लाभले. तिसर्‍या प्रबंधासाठी एक विषय माझ्या डोक्यात होता पहिल्यापासून. डॅडकडून ऐकलं होतं थोडंसं. पण त्याचीही माहिती ऐकीवच. म्हणून बरीच माहिती शोधायचा प्रयत्न केला. बरीच माहिती मिळालीही पण विसंगत. मी या विषयाचा जेवढा अभ्यास केला आहे किंवा जेवढा त्याच्या मुळाशी गेलो आहे त्यानुसार मला ही माहिती अपूर्ण, अर्धवट किंवा एकसुरी वाटली. का त्याची कल्पना नाही. कदाचित मी चूकही असेन पण तरीही. त्यामुळे मी अजुनअजून माहिती शोधत गेलो. असंख्य ग्रंथ धुंडाळले. थोडेफार धागेदोरे हाताशी लागले. या विषयासाठी गाईड म्हणून मदत करायलाही कोणी तयार होईना. सर्वांच्या मते  हा एक डेड सब्जेक्ट होता. एक दिवस अचानक मला डॉ. वाँग शुं चं नाव कळलं. फोनवरून त्यांची अपॉइंटमेंट घेऊन मी त्यांना भेटायला जाऊन थडकलो. त्यांना सगळं एक्स्प्लेन केलं. मला काहीही झालं तरी हाच विषय कसा घ्यायचा आहे आणि त्यासाठी मला गाईड कसा मिळत नाहीये हे मी त्यांना सांगितलं. त्यांनीही सगळं ऐकून घेतलं. त्यांच्याकडची या विषयावरची १०-१२ पुस्तकं दिली आणि म्हणाले...
"ही पुस्तकं तू वाचच पण तरीही सांगतो. त्याने विशेष काही फायदा होणार नाही. तुला हवी असलेली माहिती तुला कुठल्याच पुस्तकात मिळणार नाही. जी मिळेल ती अर्धवट, बनावट, निखालस खोटी असेल. त्या माहितीच्या आधारावर जरी तू प्रबंध लिहिलास तरी तो म्हणजे अशा ऐकीव, अर्धवट माहितीवर आधारित असंख्य प्रबंधांमध्ये फक्त एक भर टाकणारा ठरेल. तुला डॉक्टरेट मिळेल पण त्या विषयाला, त्याच्या अवाक्याला अजिबात न्याय मिळणार नाही."
"अशक्य. मी हे करू शकत नाही. तुम्ही चुकीची, अर्धवट माहिती कुठे मिळेल हे सांगितलंत. पण त्याची काहीच आवश्यकता नव्हती. ती मला कुठेही मिळाली असती. मी तुमच्याकडे आलोय ते खास कारणासाठी. ते कारण म्हणजे तुम्ही ही जी खरी माहिती म्हणता आहात ती फक्त तुम्हीच पुरवू शकता असं मला अनेकांकडून कळलं आणि म्हणूनच मी इथपर्यंत आलो. त्या माहितीशिवाय माझ्या प्रबंधाला काहीही अर्थ नाही. मी खोट्या  माहितीच्या आधारे प्रबंध लिहिणार नाही. प्लीज मला ती माहिती द्याल का? प्लीज.. प्लीज.."
"माझ्याकडेही ती माहिती नाही."
"काय?? म्हणजे?"
"हो. ती माहिती माझ्याकडेही नाही पण ती कशी मिळवायची याचा उपाय मात्र आहे. तो उपाय मी तुला सांगू शकतो."
"चालेल. तो उपायही चालेल. काय करावं लागेल मला?"
"नीट लक्ष देऊन ऐक. मी तुला जे सांगतो आहे ते तुला चमत्कारिकही वाटू शकतं. पण त्याला इलाज नाही."
"चालेल. चमत्कारिकही चालेल."
"नीट ऐक. सुमारे साडेपाचशे-सहाशे वर्षांपूर्वी त्यावेळच्या आशिया खंडात एक जरा विचित्र वाटणारी अशी पद्धत अस्तित्वात होती. लोक आपल्या मृत झालेल्या नातेवाईकांशी, त्यांच्या आत्म्यांशी संभाषण साधू शकत असत."
"काय? म्हणजे?"
"म्हणून मी तुला आधीच म्हटलं की हे जरा चमत्कारिक वाटेल. असो. तर त्या क्रियेला ते प्लान्चेट म्हणत असत. अनेकांचा त्यावर विश्वास नव्हता. बरेचजण त्याला 'प्लान करून चिट करणे' असंही म्हणत गंमतीने. पण तरीही अनेकांचा त्यावर विश्वास होताच. कालांतराने ती प्रथा बंद पडली. काही वर्षांपूर्वी त्या प्रथेविषयी माहिती देणारं एक पुस्तक अपघातानेच माझ्या हाती लागलं. ते पूर्ण वाचून आपल्यालाही असं काही करता येईल का असं वाटून मी ती पद्धत थोडी मॉडीफाय करून नवीन पद्धत शोधून काढली. ब्रेन-चेट नावाची. काही आत्म्यांना बोलावून मी त्यांच्याशी संपर्क साधण्याचा यशस्वी प्रयत्नही केला. इट वर्क्ड.. इट वर्क्स.. !!"
"वॉव !! काय सांगता काय.. !!"
"पण या पद्धतीत दोन छोटे बग्स आहेत ते मला सॉल्व्ह करता आले नाहीत. एक म्हणजे माझ्या या पद्धतीनुसार फक्त ब्लड रिलेशनमधल्या व्यक्तीशीच संपर्क साधता येऊ शकतो आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे जास्तीत जास्त पाचशे वर्षंच मागे जाता येतं. थोडक्यात पाचशे वर्षांपूर्वी अस्तित्वात असलेल्या आणि तुझ्या ब्लड रिलेशन मध्ये असलेल्या कुठल्याही व्यक्तीशी तू ब्रेन-चेट मार्फत संवाद साधू शकतोस. पण अशी विचित्र पद्धत एका पीएचडी थिसीसचा बेस म्हणून वापरणं हे कसं योग्य/अयोग्य आहे याची मला कल्पना नाही. पण तुझा थिसीस लिहिण्यासाठी आवश्यक ती खरी.. लक्षात घे खरी माहिती मात्र या पद्धतीतून नक्कीच मिळेल. अर्थात हा माझा प्रयोग मी कोणालाही सांगितलेला नाही कारण कोणालाच ते पटणार नाही किंवा कोणी त्यावर विश्वासही ठेवणार नाहीत. असा काही प्रयोग मी करणार होतो, केला होता अशी कुणकुण काही लोकांना लागली होती. पण त्या बातम्यांविषयी मी कधीच काहीच भाष्य केलं नाही. त्या बातम्या स्वीकारल्या नाहीत की नाकारल्या नाहीत."
"थँक्स डॉक.. थँक्स अ टन..!!"
"ऑल द बेस्ट, माय बॉय..!"


"पण तू कसला एवढं रिसर्च करतो आहेस? तुझ्या रिसर्चमध्ये मी तुला काय मदत करणार? तुझ्या रिसर्चचा विषय काय आहे? आणि त्या रिसर्चशी माझा कसा आणि काय संबंध?"

-- क्रमशः

- भाग २ इथे  वाचा.

Wednesday, July 21, 2010

लेका बोले...

अरे काय हे? किती पसारा करून ठेवतोस.. सगळीकडे काय तुझ्या वस्तू पसरून ठेवल्या आहेस? आवरणार कोण त्या ? मला काय तेवढं एकच काम आहे का? आणि हे एवढं सगळं आता फटाफट संपवायचं आहे. जरा आवडती भाजी नसली की जेवणाची नाटकं सुरु तुझी. हे बरंय. रोज नवीन नवीन भाज्या कुठून आणायच्या रे? सगळं खायला शिका जरा... काहीही टाकायचं नाही पानात.. !!

अग जाऊदेत.. आपण आहोत ना आवरायला.. त्याने पसारा नाही करायचा तर कोणी करायचा? आणि खाण्याचं काही नाही इतक्यात.. आत्ता त्याला हवं ते खाऊदेत. हळू हळू खायला लागेल तो सगळं...

तो हसतो.. तिचा माझ्याकडे बघून एक तुच्छ कटाक्ष............ पडदा पडतो.

**

बास झालं.. उगाच रात्री जागत बसायचं नाही. वेळेवर झोपा चला.. हे असं जागत बसायचं रात्री आणि मग सकाळी उठायचं नाव नाही.. आणि सारखं काय रे लॅपटॉपशी खेळतोस ? जरा इतर गोष्टींकडेही बघ. लॅपटॉपशिवाय इतरही खेळणी आहेत घरात.. !!!!

अग जागला थोडा तर काय बिघडतंय.. नंतर उठायचंच आहे त्याला लवकर आणि खेळला त्याच्या लॅपटॉपशी तर काय बिघडलं?

तो पुन्हा हसतो. तिचा पुन्हा एकदा माझ्याकडे बघून तुच्छ कटाक्ष................ पुन्हा पडदा पडतो.

**

हे बघ आंघोळीची नाटकं अजिबात चालणार नाहीत. आंघोळीचा कसला रे कंटाळा तुला... इतका आळशीपणा बरा नाही.. !!

ए काहीही काय? त्याची अंघोळीची अजिबात काही नाटकं नसतात हां. उलट जाम आवडते त्याला आंघोळ. मस्त एन्जोय करतो तो.

तिचा 'काय येडं गळ्यात बांधून घेतलंय' अशा अर्थाचा लूक...

अरे हो रे... त्याला आंघोळ आवडतेच.. तसं तर तो विशेष पसाराही करून ठेवत नाही आणि केला तरी त्याचा पसारा आवरायला एवढं काही वाटत नाही. अर्थात जेवणाची नाटकं अधूनमधून करतो तो पण तेही ठीक्के.. रात्री थोडासा जागला तरीही जरा गाणं म्हणून झोपवलं की झोपतो तो... उगाच जागत बसत नाही... आणि त्याच्या खेळण्यातल्या लॅपटॉपचा इतकाही काही त्रास नाहीये. उलट अधूनमधून त्याला कंटाळाच येतो लॅपटॉपचा तेव्हा इतर खेळण्यांशी खेळतो तो. त्याच्याविषयी तक्रारच नाहीये.

तिचा पुन्हा एकदा तुकतुकाट उर्फ तुच्छ कटाक्षांचा सुळसुळाट... तोही त्याचे असले नसलेले ५-६ दात काढून टाळ्या पिटायला लागतो. सगळी मिलीभगत च्यायला...

पुन्हा एकदा पडदा पडतो आणि यावेळी पडद्याबरोबर मीही...

ए टप्पर टप्पर ....

Friday, July 16, 2010

(हि) किप्स डागदर अवेवेवेवेवे !!

 "उंची किती?" असं विचारल्यावर "३२ इंच - प्रश्नचिन्ह" किंवा "वजन किती?" असं विचारल्यावर "दहा किलो - प्रश्नचिन्ह" अशी उत्तरं द्यावी लागत असतील तर उत्तर देणार्‍याला कसं विचित्र वाटत असेल ना? आणि त्यात पुन्हा असं उत्तर द्यावं लागणारी व्यक्ती ही स्वतः डॉक्टर असेल तर तिला तर अजूनच मेल्याहून मेल्यासारखं होत असेल. या डॉक्टर लोकांबद्दल मला खरंच खूप सहानुभूती वाटते कधीकधी. आधीच कामाचं टेन्शन, कामाचे विचित्र तास, वेळीअवेळी/विकांतात अटेंड कराव्या लागणार्‍या इमर्जन्सीज हा मानसिक छळ जणु काही कमी असतो म्हणून त्यात काही उद्योगी पेशंट्सच्या कृपेने होणारे शारीरिक छळ !! शारीरिक छळ ???? हम्म्म्म. हो.. शारीरिक छळही !! तर ही गोष्ट आहे असं मेल्याहून मेल्यासारखं व्हावं लागणार्‍या आणि शारीरिक छळाला सामोरं जावं लागलेल्या एका बिच्चार्‍या डॉक्टरीणबाईंची आणि त्यांच्या सवंगड्यांची पक्षि अशिष्टंट वग्येरेंची. (योग्य शब्द 'वगैरे' आहे हे आम्हास ठाऊक आहे परंतु आत्ता उगाचंच चुकीचं लिहायचा मूड आला म्हणून लिहिलं. कृपया निषेध नोंदवू नयेत ;)) 

ठरल्याप्रमाणे आम्ही डॉक्टरीणबाईंच्या दवाखान्यात (चक्क चक्क) वेळेत पोचलो. वेळेत कसले वेळेआधीच. अशिष्टंटांकडे बघून खोट्या हास्याची देवाणघेवाण करून (खरं तर नुसती घेवाणच कारण मी खरं खरं हसलो होतो. त्या खोटं खोटं हसल्या. येथे 'त्या' हे तिथे असलेल्या (नसलेल्या) अशिष्टंट काकूंना उद्देशून आदरार्थी अर्थाने वापरण्यात आलेले नसून चिवचिव करणार्‍या इतर २-३ (मादक नव्हे तर) माफक अशिष्टंट सुंदर्‍यांना उद्देशून आहे याची कृपया नोंद घ्यावी.), नाव, येण्याची वेळ आणि प्रत्यक्ष अपॉइंटमेंटची वेळ इत्यादी निरर्थक तपशील (नाव सोडून) नोंदवून झाले. माअसुं पुन्हा एकदा माझ्याकडे बघून खोटं खोटं हसल्या. मी पुन्हा एकदा त्यांच्याकडे बघून खरं खरं हसलो. त्यानंतर त्या 'ओव, ऑ, शो श्वीत' असं बोब्यद्य ('बोबडं' हा शब्द बोबड्या भाषेत कसा लिहिता येईल असा एक किडा अनेक दिवस माझ्या डोक्यात नाचत होता. त्या नाचर्‍या किड्याचे हे पहिले बोल) बोलत माझ्या कडेवर विराजमान झालेल्या युवराजांकडे बघून (अगदी, ज्याम, कैच्याकै) खरं खरं हसल्या. युवराजांनी एक क्षुद्र, तुच्छ कटाक्ष टाकून मान फिरवली. च्यायला दैव देतं नि कर्म नेतं !!!... तेवढ्यात त्यातली एक अशिष्टंट (हे लिखाण बायको देखील वाचू शकते या सत्याचा अचानक साक्षात्कार झाल्याने 'माअसुं' ला पुन्हा एकदा 'अशिष्टंट' हे जुनंच परिस्थितीजन्य रुपडं बहाल करण्यात आलेले आहे हे सुज्ञ वाचकांनी ....) उठून आमच्याजवळ आली आणि दोरीसदृश काहीतरी घेऊन बाळराजांच्या डोक्याला गुंडाळू लागली. 

क्षणभर ही बया 'खैके पान बनारस वाल्या' 'अमिताबच्चन'सारखा ('अमिताबच्चन' या मूळ नावाचा अपभ्रंश 'अमिताभ बच्चन' किंवा 'बिग बी' असा करतात लोक हल्ली. पण त्यात 'अमिताबच्चन'ची मजा नाही.) रुमाल माझ्या बाळाच्या डोक्याला का बरं गुंडाळते आहे हे मला उलगडलं नाही. पण तेवढ्यात त्या दोरीवरचे आकडे दिसल्यावर ती टेप आहे हे लक्षात आलं. पण एवढे लहान आकडे? एवढी बारीक टेप? दिसणार तरी कसे ते आकडे? मोजणार तरी कसा लेकाच्या डोक्याचा घेर? असे अनेक 'क'कारांभ प्रश्न माझ्या डोक्यात पिंगा घालतायत ना घालतायत तोच 'उप्स' असा तारस्वरातला चित्कार आणि 'भ्याआआआ' अशी मोठ्ठ्या आवाजातली तक्रार माझ्या कानी पडले. हे एवढ्या चटकन झालं होतं की जणु एखाद्या सस्पेन्स चित्रपटात हिरोने पडद्यावर दिसावं आणि एन्ट्रीलाच कुठेकुठे लपलेल्या चार व्हिलनांना सटासट लोळवावं आणि आपल्याला ते कळूही नये. अगदी तसंच झालं होतं इथेही. फक्त इथे हिरोने (पक्षि बाळराजांनी मी नव्हे. हिरो म्हंटल्यावर गैरसमज होण्याची अमाप शक्यता असल्याने मुद्दाम स्पष्टीकरण दिले आहे हे सुज्ञ वाचकांनी.....) व्हिलनांऐवजी ललनांना लोळवलं (शब्दशः नव्हे) होतं हाच काय तो तपशीलातला फरक.

अर्थात हे नक्की कसं झालं हे रिवाईंड करून बघता येणं शक्य नसल्याने साधारण अंदाज लावल्यावर असं लक्षात आलं की डोक्याचा घेर मोजायला आलेल्या ललनेने उर्फ अशिष्टंटने ती टेप हिरोच्या (वरचाच कंस) डोक्याला लावताक्षणीच हिरोने अशा जोरात मान हलवली होती की घाबरून जाऊन ललना मागे आणि टेप जमिनीवर पडली आणि तिच्या तोंडून (ललनेच्या.. टेपच्या नव्हे) 'उप्स' रूपी उसाचे उपसे बाहेर पडले. "ओह ही मस्ट हॅव स्केअरर्ड !!!! लेट्स ट्राय अगेन..." क्षणार्धात प्राप्त परिस्थितीचं विवेचन करून पुढील योजनांची घोषणा करण्याची तिची तत्परता वाखाणण्याजोगी होती. "कॅन यु गिव्ह मी अ हँड हिअर?" मी तत्परतेने पाउल पुढे टाकणार एवढ्यात हे तिने मला "मला जरा हात देतोस का?" याअर्थी विचारलं नसून तिच्या सह-ललनेला किंवा को-अशिष्टंटला "मला जरा (पोराच्या डोक्याचा घेर मोजायला) मदत करतेस का?" याअर्थी विचारलं आहे हे ती क्षणाचाही विलंब न लावता उठून उभी राहिली यावरून माझ्या लक्षात आलं. वाढलेल्या पोटामुळे पावलं टाकण्याच्या मंदावलेल्या वेगामुळे पुढचा बराच अनर्थ टळला होता. मी मनोमन पिझ्झाराजांचे आभार मानले आणि पुढे केलेला हात घड्याळात किती वाजले आहेत हे बघण्यासाठी केला होता असं दाखवून उगाचच वेळ बघून वेळ मारून नेली. ६:१५ झाले होते. अचानक गेल्या पंधरा मिनिटांत मी कित्येक गोष्टी 'उगाचच' केल्या असल्याची जाणीव मला 'उगाचच' झाली.

दरम्यान लेकाचा एकूण रागरंग पाहून माझ्या सुविद्य पत्नीने पडद्यावर एन्ट्री घेतली आणि लेकाला माझ्याकडून स्वतःकडे घेतलं. ललना एकवार माझ्याकडे आणि नंतर एकमेकींकडे पाहून (कुत्सितपणे) हसल्याचा भास मला उगाचच झाला. मी उगाच तिकडे लक्ष नाहीये असं दाखवून मान वळवून 'रडत असलेल्या बाळाला शांत कसं करावं?' वाला टीव्ही शो बघायला लागलो. सँडल्सच्या टक टक टक टक टक टक (तीन ललना, सहा सँडल्स, प्रत्येकी एक 'टक') आवाजावरून ललना पुन्हा हिरोच्या दिशेने वळल्या असाव्यात असा अंदाज मी बांधला.

तेवढ्यात अचानक जोरदार रडण्याचा आवाज आला आणि त्यामागोमाग पियानोचे मंद सूर ऐकू आले. "आयला डॉक्टरकडे पियानो आहे आणि एवढा वेळ दिसला कसा नाही? या पोरी खरंच अशिष्टंट आहेत की पियानो-बडव्या? आणि मगाशी त्या पोरींना रडवणारं कार्ट स्वतः रडतंय? अशक्य !!" असले भलते सलते विचार डोक्यात येऊन मी मागे वळून बघणार एवढ्यात लक्षात आलं की हे सगळे चित्रविचित्र आवाज टीव्हीवरच्या जाहिरातीतले आहेत. कारण रडण्याचा आवाज तिथून येत होता आणि एक बाब्या पियानोसदृश दिसणारं एक छोटंसं खेळणं (अक्षरशः) बडवत होता. त्या बडवण्याच्या पुष्ठ्यर्थ "पियानोच्या मंद सुरांनी बाळांचं चित्त स्थिर होतं, त्यांचं रडणं बंद होतं : डॉक्टर इशेक क्वोश्चीमिन्न, येमेन" असा कुठल्याशा डागदराच्या शोधाचं कॅप्शनही खालून फिरत होतं. 'बाबा बंगाल्यांची' पृथ्वीच्या डोस्क्यापासून (पृथ्वीच्याच, बाबा बंगाल्याच्या नव्हे) पायाच्या करंगळीपर्यंत पसरलेली पिलावळ पाहून मला 'आमची कुठेही शाखा नसलेल्यांची' आठवण येऊन भरून आलं.

तेवढ्यात पुन्हा रडण्याचा आवाज आला. आयला म्हणजे पियानो बडवा नाहीतर माउथ ऑर्गन, पोरं रडतात ती रडतातच, मग काय उपयोग इतक्या डॉलरां (गुणिले ४७) चा चुथडा करून. बरं झालं असलं काही घेतलं नाही ते.
माझ्या टाळक्यात अशा मध्यमवर्गीय विचारांची गर्दी होते ना होते तोच लक्षात आलं की त्या जाहिरातीतलं लेकरू तर खुशीत मुठी चोखत होतं. म्हणून चटकन मागे वळून बघितलं तर पुन्हा टेप जमिनीवर पडलेली होती, बाळराजांचा आवाज टिपेला पोचला होता, राजांचे हात घट्ट धरून ठेवलेल्या, डोकं पकडून ठेवलेल्या आणि प्रत्यक्ष डोक्याचा घेर मोजणार्‍या तीन अशिष्टंटांच्या डोळ्यातलं बाळराजांबद्दलचं कौतुक किंचितसं ओसरत चाललेलं दिसलं. मी पियानोतून डोकं काढून घेऊन त्या काय म्हणतायत हे बघायला गेलो तर तेवढ्यात त्या 'लेटस डू इट लेटर' असं म्हणून किंचित हसून तिथून निघून गेल्या. यावेळी त्या खर्‍या हसल्या होत्या की खोट्या हे मात्र कळलं नाही. अर्थात ते खोटंच असणार हे मी पूर्वानुभवावरून सांगू शकत होतो.

कर्माने नेल्यावर थोडक्यात अशिष्टंटा तिथून निघून गेल्यावर राजे जरा मुडात येऊन खेळायला लागतायत ना लागतायत तोच ते पाहवलं जात नसल्याप्रमाणे त्यातली एक अशिष्टंट परत आली आणि या वेळी खरं-खोटं काहीही न हसता म्हणाली 'लेट्स चेक हिज वेट'. आम्हीही मग 'व्हाय वेट' म्हणत तिच्या मागोमाग चालायला लागलो. काहीतरी वावगं घडतंय असं लक्षात येऊन राजांनी मगाशी शिल्लक राहिलेल्या हुंदक्यांची मदत घ्यायचं ठरवलं. पण त्यांनी ते ठरवून त्याची अंमलबजावणी करेकरेपर्यंत आम्ही त्यांना त्या वजनाच्या काट्यावर नेऊन आदळलंही. पण त्याक्षणी जणु दाही दिशांनी होणारे हल्ले परतवून लावावेत तशा प्रकारे बाळराजांनी हात, पाय, मान गदागदा हलवायला सुरुवात केली. वजनकाट्यावर घातलेला पातळ कागद फाटून त्याच्या चिंध्या झाल्या. काटा थरथरायला लागला. या दुष्ट लोकांना त्या काट्याचं कॅलिब्रेशन पुन्हा करायला लागल्याशिवाय स्वस्थ बसायचं नाही असा जणु चंग बांधल्याप्रमाणे राजांचं हातपाय हलवणं चालूच होतं. आणि जोडीला मुसळधार रडंही. अशा बिकट प्रसंगाची सवय नसल्याने अशा प्रसंगांत कसं रिअ‍ॅक्ट व्हायचं याची काहीच कल्पना त्या अशिष्टंटांना नव्हती. राजांनी एकेक खिंड, गढी, बुरुज, माच्या, दरवाजे सर करत अखेरीस किल्ला सर केला. थोडक्यात वजनाचा काटा चांगलाच डुगडुगायला लागला.

अखेरीस अशिष्टंटांनी कंटाळून जाऊन आणि मुख्य म्हणजे काट्याची अवस्था बघून हे सुद्धा 'लेटर' करुया असं सुचवलं. आम्ही पडत्या फळाची आज्ञा मानून लेकाला त्या सीसॉच्या फळीवरून उचललं. तेवढ्यात एका बयेने "वुई विल हॅव टू डू इट सम अदर वे" असं म्हणत एका मोठ्ठ्या वजनकाट्याकडे बोट दाखवलं आणि बाळाला घेऊन मातोश्रींना तिथे जाण्याची विनंती केली. त्यानंतर राजे आणि राजमातेचं एकत्र वजन करून झाल्यावर राजांना आमच्याकडे सोपवलं गेलं. त्यावेळी राजांनी जणु काही त्यांना बोर्डिंगच्या शाळेत सोडून देऊन आम्ही निघून चाललोय अशा थाटात धिंगाणा केला. राजांना बोर्डिंगमध्ये पाठवल्यानंतर राजमातेचं पुन्हा एकदा वजन केलं गेलं आणि सोप्पी वजाबाकी करून वजाबाकीचं उत्तर आम्हाला राजांचं वजन म्हणून सांगण्यात आलं.

ते फारच कमी वाटल्याने रारा राजमातासाहेबांनी त्यावर तीव्र आक्षेप नोंदवला. "दोन महिन्यात एवढंसंच वजन वाढलं? शक्यच नाही. आपण पुन्हा करुया.. लेट्स डू इट अगेन". तिचं ते "लेट्स डू इट अगेन" ऐकल्यावर एक अशि न वाजलेला फोन उचलायला, दुसरी अशि पडलेलं पेन उचलायला आणि तिसरी कुठलीतरी फाईल शोधायला धावली. अशा तर्‍हेने तिचं ते "लेट्स डू इट अगेन" चारी भिंतींवर आदळून पुन्हा आमच्याकडे आल्यावर मी ते पटकन पकडून खिशात कोंबलं आणि तिच्या कानात जोरात खेकसलो उर्फ कुजबुजलो "लेट्स नॉट डू इट अगेन !!!". ती खेकस-कुजबुज बहुतेक भलतीच लाउड झाली असावी. कारण पहिल्या अशिने चटकन फोन ठेवून देऊन, दुसर्‍या अशिने पेन लगेच उचलून आणि तिसर्‍या अशिने फाईल टेबलवर आदळून "नो नीड टू डू इट अगेन" असं म्हणून माझ्याकडे पाहून स्माईल दिलं आणि ते खरं खरं होतं हे मी यावेळी पैजेवर सांगू शकत होतो.

बायकोचा "अरे पण"चा प्रयत्न ताबडतोब दाबून टाकून आपण त्याच्यापुढे 'अप्रोक्झीमेट' असं त्यांना लिहायला सांगू असा प्रस्ताव मी मांडला. ज्ञानोबा माउलींचं ऐकून रेड्यानेही वेद वदावेत तसं माझ्या मुखातून ते 'अप्रोक्झीमेटली' ऐकून तिन्ही 'अश्या' "यस, ऑफ कोर्स, इट्स अप्रोक्झीमेट" चे वेद वदु लागल्या. त्यातली एक जण पुढे होऊन राजमातेला समजावणीच्या सुरात म्हणाली की  "लेट्स पुट द वेट फिगर अ‍ॅज २२ पाउंड्स - क्वेश्चन मार्क". मातेच्या चेहर्‍यावरचा 'क्वेश्चन मार्क' तसूभरही कमी झालेला नसला तरी माझ्या चेहर्‍यावरची अख्खीच्या अख्खी अ‍ॅन्सरशीट बघून त्यांनी त्या माहितीच्या फॉर्मवर '२२ पाउंडस - क्वेश्चन मार्क' असं लिहून टाकलंही.

सौभाग्यवतीच्या जळजळीत कटाक्षांना चुकवावं म्हणून मी तो पियानोवाला कार्यक्रम पुन्हा बघायला लागलो. तर तो कार्यक्रम संपून तिथे लंबे काले घने बालांसाठी अ‍ॅलोव्हेरा उर्फ कोरफडीचं तेल कसं लावावं याचं प्रात्यक्षिक चालू होतं. "बाळांच्या असलेल्या वहिनीवर 'बालां'चे कार्यक्रम दाखवलेले चालतात वाटतं? इंग्रजीत 'ळ' अक्षर नसल्याने त्याचा ते फायदा घेत असावेत बहुतेक" असा फडतूस पीजे मारून सुविद्य पत्नीला हसवावं का असा विचार करून तिच्याकडे मान वळवून बघितल्यावर तिने पुन्हा हळू आवाजात "अप्रोक्झीमेट काय????" असं म्हंटल्यावर मी पुन्हा त्या बालांच्या कार्यक्रमात माझे चित्त गुंतवून घेण्याचा पर्याय लॉक केला. हे सारं होईतो डागदरीनबाई प्रवेश करत्या झाल्या आणि त्यांनी लेकाकडे बघून गोड स्माईल दिलं. (डागदरीनबाई मासुं नसून काकू क्याट्यागरीतल्या असल्याने इथे 'त्या' हे त्यांना आदरार्थी बहुवचन रुपात वापरले आहे हे सुज्ञ वाचकांनी....) लेकाने 'हसा तो फसा' हे जणु स्वतःचं बोधवाक्य असल्याप्रमाणे पुन्हा त्या स्माईलचा चुथडा करण्याचं काम इमानेतबारे पार पाडून मान दुसरीकडे वळवली.

"ओह ही इज सो स्वीट, काम अ‍ॅंड क्वायट" असं डागदरीनबाई वदताच तिन्ही अश्या पुन्हा एकदा आपापल्या (नसलेल्या) कामात व्यग्र झाल्या. फक्त राजमाता आणि मी अशा दोघांनीच डागदरीनबाईंच्या त्या विधानाला जोरदार अनुमोदन दिलं. "प्लीज ब्रिंग हिम इन" असं म्हणून डागदरीनबाई आत गेल्या. त्यांच्यामागोमाग आमचं अडीच तिकीट आत गेलं. त्यांनी आम्हाला जरा वेळ बसायला सांगून उगाच चार वह्यांत काहीतरी लिहून झाल्यावर, आठ फायली उघडून बंद करून झाल्यावर पुरेसा टाईमपास करून झाल्यावर खाटेवर जाड पांढरा कागद अंथरला आणि आम्हाला बोलावलं.

त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे मातोश्री लेकाला खाटेवर झोपवणार एवढ्यात त्याने कर्णकर्कश्श स्वरात साताचा भोंगा दिला. "ऑलाला, व्हॉट हॅपन्ड डिअर? डोंट क्राय.. आय डिंट डू एनिथिंग" असं म्हणत डागदरीन बाईंनी उंची मोजण्यासाठी त्याच्या डोक्याखालच्या कागदावर पेन्सिलने एक खुण केली आणि पायाखाली एक खुण करावी म्हणून त्याचा पाय ताठ करायला जाणार एवढ्यात त्याने मनोमन "दॅट्स युअर प्रॉब्लेम, बट आय विल डू माय जॉब" असं म्हणून त्यांच्या हातावर जोरदार लाथ मारली. या अचानक झालेल्या अनपेक्षित हल्ल्याने कळवळून जात त्या किंचित मागे सरकल्या. या सगळ्याची सवय असल्याने आम्हाला खरं तर काहीच विशेष वाटलं नाही परंतु त्यांच्यासमोर असं दाखवणं म्हणजे आम्ही आमच्या मुलाच्या हट्टीपणाला प्रोत्साहन देत आहोत किंवा आम्हाला स्वतःच्या लेकाला सांभाळता येत नाही असा त्यांचा समज करून दिल्यासारखं झालं असतं त्यामुळे काहीही निष्पन्न होणार नाही हे ठाऊक असूनही आम्ही उगाचंच (लेकावर) ओरडल्याचा अभिनय केला. आम्ही मायबाप जणु काही अदृश्य आहोत आणि आमचं ओरडणं (रागावणं या अर्थी) हे मानवी कानांच्या श्रवणक्षमतेच्या डेसिबल पातळीच्या पलीकडचं असावं अशा प्रकारे आमच्याकडे पद्धतशीरपणे दुर्लक्ष करून राजांनी दुसरी लाथ झाडली.

त्यानंतर डागदरीन बाईंच्या मुखातून त्याचे दोन्ही पाय घट्ट धरून ठेवण्याचा हुकुम सुटेपर्यंत तिसरी, चौथी, पाचवी........ तेरावी, चौदावी असा गुणतक्ता चढत गेला होता. दोन्ही पाय धरून झाल्यावर मोठ्ठ्या प्रयासाने बाई त्याच्या पायाखालच्या कागदावर पेन्सिलची रेष ओढणार एवढ्यात कसा कोण जाणे त्याने एक पाय हलवालाच आणि पायाखालची रेष योग्य जागी मारली गेली आहे की नाही अशा संभ्रमात डागदरीनबाईंना टाकून गेला. त्यानंतर त्याला तिथून उचलण्याचा हुकुम सुटला आणि मगासच्याच 'खैके पान बनारस वाल्या' टेपने उंची मोजली गेली. तेवढ्यात "हाऊ मच?" असा आत्ता वाटत नसला तरी त्यावेळी उद्धट आणि भोचक वाटणारा प्रश्न विचारण्याचा नाकर्तेपणा माझ्या तोंडून घडला. एका जळजळीत कटाक्षाबरोबर "३२ इंच - क्वेश्चन मार्क" असं उत्तर आमच्या कानांवर आदळलं. "पुन्हा काय क्वेश्चन मार्क????" इति बायको. इथे तर तोंड लपवायला किंवा विषय टाळायला तो टीव्हीही नव्हता. काय हा कंजूसपणा, इतक्या फिया घेतात आणि प्रत्येक रूममध्ये टीव्ही लावायला यांना होतं काय? याच्याविरुद्ध आवाज उठवलाच पाहिजे असे विचार करत करत मी 'माय बेबीज बॉडी' वाल्या बाळांच्या अवयवांची सचित्र माहिती देणार्‍या तक्त्यात तोंड खुपसलं.

त्याच्या 'क्वेश्चन मार्क' उंची आणि 'क्वेश्चन मार्क' वजनाची नोंद करून झाल्यावर आपण त्याला आज ठरल्याप्रमाणे दोन लशींची इन्जेक्शनं देणार आहोत असं त्यांनी जाहीर केलं. मी घामानं डबडबलेलं कपाळ पुसलं आणि 'आज शामके सबसे सुनहरे मौके के लिए' स्वतःला सज्ज केलं. बायकोने काय तयारी केली हे ठाऊक नाही कारण पहिल्या 'क्वेश्चन मार्क'नंतर आत्तापावेतो तिच्या नजरेला नजर द्यायची माझी तयारी झाली नव्हती.

त्यानंतर पुन्हा एकदा 'हुकुमावरून' बाळराजांना खाटेवर आडवं केलं गेलं आणि 'होल्ड हार्ड अ‍ॅट हिज नीज' आणि 'होल्ड बोथ ऑफ हिज हँड्स टाईटली' असेही दोन महत्वाचे हुकुम सुटले. त्या हुकुमाची काटेकोरपणे अंमलबजावणी करूनही जेव्हा प्रत्यक्ष सुई टोचण्यासाठी बाई जवळ आल्या तेव्हा हजार आदितेयांचं बळ अंगात संचारल्याप्रमाणे या एका आदितेयाने एक पाय सोडवून घेण्यात यश मिळवलंच. आणि त्यानंतर तो सुटलेला पाय धाडधाड धाडधाड झाडण्याचा कार्यक्रम काही काळ झाला आणि त्या प्रयत्नांच्या यशस्वितेचं परिमाण बघून अजून अजून जोर लावून दुसराही पाय सोडवला गेला आणि त्या धाडधाड तोफांच्या सरबत्तीचं प्रमाण वाढतच गेलं. अखेरीस बाईंनी बाहेरील शक्तींची मदत घेण्याचं ठरवून त्यांना पाचारण करण्याचं ठरवलं आणि त्यासाठी त्यांना बोलावणं धाडलं. तेव्हा एका शक्तीने आपलं अशिने बाहेरूनच विचारलं की "इंजेक्शन्स देऊन झाली का?" त्यावर आतल्या शक्तीने तेवढ्याच जोरात ओरडून उत्तर दिलं "होतायत कसली एवढ्यात? उलट मलाच स्वतःला इंजेक्शन्स घेतल्यासारखं वाटतंय. तुम्ही लवकर आत या." हे ऐकताच त्यांची तिरंगी फौज आत धावली. "कॅन यु गाईज स्टँड लिट्ल बिहाईंड?" असं आम्हाला उद्देशून, "इच ऑफ यु होल्ड हिज हँड्स अ‍ँड लेग्स टाईटली अ‍ँड आय विल टेक केअर ऑफ द रेस्ट" असं तिरंगी फौजेला उद्देशून आणि "धिस इज द टफ्फेस्ट फिफ्टीन मन्थ बेबी आय हॅव एव्हर हँडल्ड" असं स्वतःशी पुटपुटत बाईंनी एकेक करत दोन सुया फटाफट खुपसल्या.

आता बिल्डिंग पडते की काय, भूकंप होतो की काय, सुनामी येते की काय असं वाटावं इतक्या उच्च डेसिबलातलं बाळराजे रडायला लागल्यावर त्या रणरागिणीने आणि तिच्या फौजेनी त्यांचं काम फटाफट आवरतं घेतलं आणि बघता बघता युद्धकैद्याची सुटका करून त्याला आमच्या हवाली केलं.

सारखं बाहेरच्या दिशेने बोट दाखवून तिथून बाहेर पडण्याविषयीची अपार तळमळ बाळराजे बोटांतून व्यक्त करत असले तरी पुढच्या महिन्यातल्या इंजेक्शन्ससाठी अपॉइंटमेंट घेणं आवश्यक असल्याने मी ते काम करण्यासाठी रिसेप्शनच्या दिशेने जात होतो तेवढ्यात डागदरीनबाई आपल्या जागेवरूनच ओरडून त्या रिसेप्शनिस्टला म्हणाल्या की "यांना आता (थेट) तीन महिन्यांनतरची तारीख दे (प्लीज)". अचानक त्या रिसेप्शनिस्टच्याही मुखकमलावर विलक्षण हास्य पसरलं आणि तिने तीन महिन्यांनंतरची तारीख दिली.

तिथून बाहेर पडल्यावर बाळराजे भलतेच खुशीत होते. मगासच्या हाय डेसिबल आरडाओरड्याचा आणि 'अमिताबच्चन' वाल्या लाथाळीचा मागमूसही चेहर्‍यावर नव्हता. चांगले खुशीत हसत होते. म्हणून मग असंच उगाच म्हणून तिथे जवळच असलेल्या बागेत आमची वरात शिरली. बागेतल्या छोट्या झोपाळ्यावर लेकाला बसवावं म्हणून त्या झोपाळ्याजवळ गेलो तर तेवढ्यात तिथल्या पाटीने लक्ष वेधून घेतलं "वीस पाउंड्पेक्षा कमी वजन असलेल्या मुलांसाठी नाही." आणि आमच्या चेहर्‍यावर साहजिकच उमटलं ते भलंमोठ्ठं 'क्वेश्चन मार्क' !!

* समस्त प्रश्न आणि अन्य चिन्हे गुगल इमेजेसवरून साभार 

Monday, July 12, 2010

'काळा' पाठलाग

काळा सुट घातलेला एक गोरागोमटा तरुण लंडनच्या रस्त्यावरून हिंडत असतो. मधेच तो एका हॉटेलमध्ये शिरतो आणि कॉफी ऑर्डर करतो. तेवढ्यात त्याच्या बाजूच्याच टेबलवर एक लांब केसवाला, दाढी वाढलेला माणूस येऊन बसतो आणि त्या गोर्‍या तरुणाला काही वेळ न्याहाळत रहातो. थोड्या वेळाने तो गोरा तरुण उठतो आणि थेट त्या लांब केसवाल्या माणसाच्या टेबलाजवळ जातो आणि त्याच्या समोरच्या खुर्चीवर बसतो. उगाच आडवळणं न घेता तो त्याला थेट दरडावून विचारतो की "तू माझा पाठलाग का करतो आहेस? काय हवंय तुला?". सुरुवातीला थोडे आढेवेढे घेऊन झाल्यावर आणि गोर्‍या माणसाचे आरोप नाकारून झाल्यावरही तो बधत नाही हे पाहिल्यावर तो लांब केसवाला हळूहळू बोलायला लागतो. त्याच्या म्हणण्याप्रमाणे तो एक होतकरू लेखक असतो. तो एक पुस्तक लिहीत असतो आणि त्यासाठी नवीन नवीन पात्र मिळवण्यासाठी तो असाच कोणाचाही पाठलाग करत असतो. (त्याचे पाठलागाचे विशेष नियम असतात. तेही कालांतराने 'कळतात'). पुढे मग बोलता बोलता त्या गोर्‍याच्या संमतीने त्याच्या बॅगची झडती घेऊन झाल्यावर तो एक भुरटा चोर आहे हे त्या लांब केसवाल्याला कळतं आणि लांब केसवाला खरंच अतिशय निरुपद्रवी आहे याची खात्री त्या गोर्‍याला पटते. अशा तर्‍हेने जुजबी गप्पा आणि (खर्‍या) ओळखी झाल्यावर लेखक त्या चोराबरोबर भटकायला तयार होतो. ते ३-४ घरांमध्ये फुटकळ चोर्‍या करतात. चोर त्या प्रत्येक घरातून उगाचंच काहीबाही गोष्टी लंपास करतो. सीडीज, पत्रं, रुमाल, अंतर्वस्त्रं, इअररिंग्स असं काहीही चोरतो. अशा चोर्‍या करताना केलेल्या शोधाशोधीमुळे त्या त्या व्यक्तीचं व्यक्तिमत्व समजायला मदत होते असं चोराचं म्हणणं असतं. लेखकालाही ते पटतं. एका चोरीत तर ते पकडले गेले असतानाही चोराच्या हुशारीमुळे तिथून सटकतात. दरम्यान लेखक एका मुलीच्या प्रेमात पडतो. बोलता बोलता त्याला कळतं की त्या मुलीच्या काही आक्षेपार्ह फोटोंमुळे एकजण तिला ब्लॅकमेल करत असतो. ते फोटो ब्लॅकमेलरच्या कपाटात असतात. लेखक तिला वचन देतो की तो काहीही करून तिला ते फोटो आणून देईल आणि तिची त्या ब्लॅकमेलरच्या तावडीतून सुटका करेल आणि वचन दिल्याप्रमाणे तो त्या चोरीच्या तयारीलाही लागतो. त्यानंतर बरेच उलटसुलट प्रसंग घडतात परंतु ते स्पॉयलर असल्याने इथेच थांबणं योग्य.

'मोमेंटो'वाल्या (Memento असं स्पेलिंग असलेल्या या शब्दाचा खरा उच्चार 'मेमेंटो' असा नाही... तर 'मोमेंटो' किंवा 'ममेंटो' असाच आहे. ) क्रिस्टोफर नोलनच्या 'फॉलोइंग'ची कथा थोडक्यात आणि सरळपणे सांगायची झाल्यास मी तरी अशी सांगेन. (खरं तर 'फॉलोइंग' हा नोलनचा 'मोमेंटो'च्या आधीचा चित्रपट पण 'मोमेंटो'मुळे नोलनला जास्त प्रसिद्धी मिळाली त्यामुळे 'मोमेंटो'वाला क्रिस्टोफर नोलन असं म्हणतोय.) पण एवढ्या सरळपणे कथा, दृष्य, प्रसंग मांडेल तो नोलन कसला. तो त्याच्या टिपिकल शैलीत गुंतागुंत करून सगळे प्रसंग आपल्यासमोर मांडतो. चित्रपटात सुरुवातीला आपल्याला दिसतात ते लंडनचे गजबजलेले रस्ते, त्याच्या पार्श्वभूमीवर मागून त्या लेखकाचा आवाज येत असतो. तो पाठलाग का, कसा आणि कोणाचा करतो हे सांगत असतो. त्यानंतर वर सांगितलेला हॉटेलचा प्रसंग घडतो. पुढच्याच प्रसंगात ते एका घरासमोर उभे राहून घराचं दार डुप्लिकेट चावीने उघडण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे दिसतात. तिथे चोरी करून झाल्यावर अचानक दुसर्‍या मग तिसर्‍या घरात चोरी करताना दिसतात. मधेच लेखक एका मुलीशी हॉटेलात बोलत बसलेला दिसतो तर पुढच्या प्रसंगात तिच्या घरी असतो. तिच्या बॉयफ्रेंडने एका माणसाला तिच्या डोळ्यासमोर कसं हालहाल करून मारलेलं असतं ते ती सांगते. अचानक पुढचा प्रसंग सुरु होऊन त्यात तो लेखक एक छोटी पेटी उघडतो आणि त्यात त्याला काय काय मिळालं हे त्या चोराला फोनवर सांगतो. पुन्हा तो अचानक त्या मुलीला भेटतो ते एकदम वेगळ्याच रुपात. त्याचे केस बारीक कापलेले असतात आणि स्वच्छ दाढी केलेली असते. अचानक पुढच्या प्रसंगात डोळा सुजलेल्या अवस्थेत तो त्या मुलीच्या घराखाली दिसतो. पुढच्या प्रसंगात तो केस कापलेल्या आणि स्वच्छ दाढी केलेल्या नवीन रुपातच दिसतो पण डोळा सुजलेला नसतो. त्या प्रसंगात तो त्या चोराला भेटतो. तिथे त्यांची बोलाचाली होते, हाणामारी होते. पुन्हा पुढच्या प्रसंगात लेखक ते फोटो चोरण्यासाठी एका घरात शिरतो आणि ते कपाट उघडण्याचा प्रयत्न करत असतो.

कळतंय काही ?? काहीतरी कळतंय का ? नाही ना? हीच तर आहे नोलनची खासियत. हा माणूस छोट्याछोट्या  प्रसंगांचे उलटसुलट तुकडे करून काळाच्या परिमाणालाच धोबीपछाड देतो. जेमतेम सत्तर मिनिटांच्या असलेल्या चित्रपटात पहिली पस्तीस मिनिटं हे असेच सगळे अगम्य आणि अतर्क्य प्रसंग घडत असतात. एकाही दृश्याचा ना संदर्भ लागतो ना अर्थ कळतो. पस्तीस मिनिटांनी वैतागून जाऊन मी चित्रपट बंद करणार होतो. पण तरीही तसाच चिकाटीने बघत राहिलो. त्यानंतरच्या वीस मिनिटांत बर्‍याच घटना उलगडत जातात. अनेक प्रसंगांचे अर्थ कळत जातात. आधी घडलेल्या अनेक छोट्या छोट्या घटना ज्यांना आपण किरकोळ म्हणून त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करून सोडून दिलेल्या असतात (किंवा अनेकदा टिपलेल्याही नसतात) अशा घटना अचानक वेगळंच रूप घेऊन आपल्यापुढे येतात. त्या वीस मिनिटांत बराच चित्रपट आपल्याला समजतो. आधीच्या ३५ मिनिटांच्या नीरस रोलरकोस्टर राईड मधून आपण थोडेफार स्थिरावतो. चांगला कोण, वाईट कोण, कोणाचा हेतू काय, कोणी कोणाला वापरलंय हे थोडंथोडं लक्षात यायला लागतं. आणि हे 'थोडंथोडं लक्षात यायला लागतं' असं आपण म्हणून आपण थोडेफार स्थिरावतोय ना स्थिरावतोय तोच शेवटच्या दहा मिनिटांत आपल्या पायाखालची चादर खेचली जाते. भूकंप होऊन पायाखालची जमीन सरकते आहे असा भास होतो. कारण इतक्या खटाटोपानंतर आपण ज्या गृहितकाशी स्थिरावलो असतो त्याच गृहितकावर घाव घालून त्याचे तुकडे केले जातात. अशक्य धक्का बसतो. एक नवीनच मांडणी आपल्यासमोर येते. आपल्याला पूर्णतः संभ्रमात टाकते. आणि आपला त्यावर विश्वास बसायला लागतोय आणि अजून काही धक्का तर नाही ना असा विचार करेपर्यंत चित्रपट संपतो. आपण पुन्हा एकदा चित्रपट बघायचं मनोमन ठरवून टाकतो. कारण काही न उलगडलेल्या कोड्यांची किंवा पहिल्या अर्ध्या तासातल्या अनेक अर्थहीन घटनांची उत्तरं मिळाल्याशिवाय आपल्याला चैन पडत नसतं. आपण पुन्हा एकदा चित्रपट वेगळ्या नजरेने बघतो आणि मोठ्ठंच्या मोठ्ठं कोडं उलगडल्यासारखं वाटतं. एका कोड्याची उकल झाल्याचं समाधान लाभतं.

हा चित्रपट निओ-न्वार किंवा मॉडर्न-न्वार फिल्म (Film Noir) प्रकारातला आहे. मतकरींच्या ब्लॉगमुळे एव्हाना आपल्याला या शब्दाचा परिचय झालेलाच आहे. Noir या फ्रेंच शब्दाचा अर्थ काळा. म्हणजे रूढार्थाने 'न्वार फिल्म'चा अर्थ काळा चित्रपट. थोडक्यात 'चांगलं विरुद्ध वाईट, सत्याचा असत्यावर विजय, चांगली व्यक्ती म्हणजे नायक आणि ती खलनायकावर विजय मिळवते' असल्या टिपिकल, पुस्तकी कल्पनांना नाकारून खलनायकाला केंद्रस्थानी ठेवून त्याच्या अनुषंगाने मांडलेला गुन्हेगारीपट. यात केंद्रस्थानी असलेली व्यक्ती ही खरोखरीच वाईट असते. उगाच चांगला व्हिलन (!) वाली बाळबोध कल्पना इथे लागू होत नाही. थोडक्यात 'अमिरोंका दुष्मन, गरीबोंका मसीहा' वाला प्रकार नाही. फक्त स्वतःचा मसीहा असलेला आणि स्वतः सोडून सगळ्यांचा दुष्मन असलेल्या व्यक्तीच्या दृष्टीकोनातून मांडलेली कथा. असे न्वारपट युरोप आणि अमेरिकेत ४०-५० च्या दशकात मुबलक प्रमाणात आले आणि त्यांच्या वेगळेपणामुळे प्रेक्षकांनी ते उचलूनही धरले. विकीवर शोधताना ही न्वारपटांची यादीच सापडली. आपल्या इथेही हा न्वार प्रकार थोडाफार हाताळला गेला. फिदा, जॉनी गद्दार, कमीने ही त्याची काही ठळक उदाहरणं.

अजून एक गोष्ट म्हणजे ब्लॅक अ‍ॅंड व्हाईटच्या जमान्यातला नसूनही नोलनने हा चित्रपट ब्लॅक अ‍ॅंड व्हाईट केला आहे. माझ्या अल्पस्वल्प मतीनुसार दोन कारणं असावीत. एक तर त्याला जुन्या न्वारपटाचा लुक देण्यासाठी असावं आणि दुसरी गोष्ट म्हणजे 'न्वार' शब्दाचा कृष्णकृत्यांशी असलेला संबंध अधोरेखित करण्यासाठीही असावं. अर्थात हे चूकही असेल. जाणकारांनी योग्य मार्गदर्शन करावं. मी फक्त मला लागलेला अर्थ सांगितला.

थोडक्यात 'आधीच न्वार, त्यात नोलनची हाताळणी' असं जबरदस्त मिश्रण आहे हे आणि ही दोन विलक्षण रसायनं एकत्र आलेली बघणं म्हणजे प्रेक्षकांच्या दृष्टीने खरीखुरी मेजवानीच. चुकवू नये अशी. काय मग? कधी निघताय 'पाठलागा'वर ??

Saturday, July 3, 2010

गच्च .. !!

मोठा विकांत असल्याने प्लॅटफॉर्मवर बराच वेळ वाट बघून झाल्यावर मग ट्रेन मिळाली. आत शिरताक्षणी बसायला मिळाल्याबद्दल स्वतःचेच कौतुकसोहळे साजरे करावेत असा काही प्रकार नव्हता. कारण सुट्ट्यांमुळे ट्रेन तशी रिकामीच होती. दिवसभर उन्हात भटकंती झाली होती. दिवसभर फिरल्यामुळे जास्त दमलोय की घामाची आंघोळ झाल्यामुळे असं विचित्र कोडं पडत होतं. ट्रेनमध्ये एसी वगैरे सगळं व्यवस्थित असूनही ते शोभेची वस्तू वाटावं अशी परिस्थिती होती. आमच्या समोर दोन बायका येऊन बसल्या. त्यांच्याबरोबर एक छोटीशी मुलगी होती. ४-५ वर्षांचीच असेल. छकुली अगदी गोड होती. गुलाबी गुलाबी बूट, त्याच रंगाची सशाच्या चेहर्‍याची गळ्यात अडकवलेली छोटूशी पर्स, मोठ्ठी फुलंफुलं असलेली जीन्स, छान गोल चेहरा. मधेच खुदकन गोड हसायची. छान होती एकदम.

लेकाला खेळवत त्याचं आणि आमचंही लक्ष उकाड्यापासून दूर वळवण्याचा व्यर्थ प्रयत्न आम्ही करत होतो. जरा वेळाने अगदीच घामाघूम झालो. अगदीच असह्य होत होतं. अचानक डोक्यात आलं. त्याचा टीशर्ट काढून टाकला आणि चांगला सैलसा बनियान त्याला घातला. जरा बरं वाटलं त्याला आणि त्यामुळे अर्थातच आम्हालाही. थोडा खेळायला लागला तो. त्याच्याबरोबर आमचीही बडबड, गप्पा, गाणी, खिदळणं चालू होतं. बघता बघता समोरच्या त्या छान गुलाबी बाहुलीशी लेकाची छान गट्टी जमली. तिच्याकडे बोट दाखवून हा खिदळत होता. तीही छान हसून त्याच्याकडे बघत होती. मधेच घामाने थबथबलेला चेहरा जरा कोरडा करावा म्हणून रुमाल काढला आणि चेहरा खसाखसा पुसत असताना अचानक एक गोष्ट जाणवली जी इतक्या वेळ बघूनही लक्षात आली नव्हती. छान गुलाबी बूट, गुलाबी पर्स, गोल चेहरा आणि .... आणि त्या चेहर्‍याभोवती घट्ट गुंडाळलेला तो जाड स्कार्फ. अगदी चेहरा झाकणारा बुरखा नसला तरी त्यातलाच एक प्रकार. हे का करायचं, का करतोय याबद्दलचं एक अक्षरही कळत नसताना, माहीत नसताना निव्वळ आई-बाप-आजी-आजोबा आणि अजून कोणकोण कुठकुठले ते धर्मरक्षक सांगतात म्हणून आणि धर्मात (!!) तसं सांगितलंय म्हणून आणि सगळ्यांत महत्वाचं म्हणजे मरणाचं उकडत असतानाही गच्च रुमालाने चेहरा आवळून टाकाव्या लागणार्‍या त्या चिमुरडीची प्रचंड दया आली. किती मुली अशा अंध शिकवणींच्या आणि रीतीरीवाजांच्या बळी पडत असतील? स्वतःच्याच धर्माने परवानगी नाकारली म्हणून स्वतःच्याच धर्माच्या/देवाच्या प्रार्थनास्थळात जाऊ शकत नसतील? स्वतःचा धर्म सांगतो म्हणून आनंदाने (?) स्वतःच्या डोक्यावर सवती लादून घेत असतील?

अर्थात हे काही मी पहिल्यांदाच बघत नव्हतो किंवा नव्याने काहीतरी कळलं अशातलाही भाग नव्हता. पण त्या जीवघेण्या उकाड्यातला तो चेहर्‍याभोवती गच्च गुंडाळलेला रुमाल अनेक गोष्टी मनात पुन्हा जागवून गेला, प्रश्नांची पिल्लं सोडून गेला.

न राहवून मी लेकाचा चेहरा गार ओल्या वाईपने पुन्हा एकदा स्वच्छ पुसला आणि उगाचंच हातातल्या पेपरने त्याला वारा घालायला लागलो !!

Friday, July 2, 2010

एरिन, अपील, कार्बाईड, अन्याय वगैरे... !!

तीन मुलांची आई असलेली ही बाई सिंगल-मदर असल्याने आणि नुकतीच तिच्या गाडीच्या अपघाताची केस हरल्याने घर चालवण्यासाठी ताबडतोब मिळेल त्या नोकरीच्या शोधात असते. जो वकील तिची केस लढतो त्याच्याकडेच नाममात्र पगारावर क्लर्क म्हणून कामाला लागते. काम करत असताना तिला एका खटल्याची माहिती कळते. एका बलाढ्य इलेक्ट्रिक/गॅस कंपनीवर त्या परिसरात हानिकारक रसायनं सोडून तेथील पाणी दुषित केल्याचा आरोप असतो. या पाण्याच्या वापरामुळे तेथील अनेक रहिवाश्यांना कित्येक प्रकारचे भयानक रोग झालेले असतात. कंपनी अतिशय मोठी आणि शक्तिशाली असल्याने अर्थातच ती असल्या आरोपांना किंमत देत नसते. ही बाई त्या परिसरातल्या नागरिकांशी संपर्क साधून, त्यांच्याशी बोलून, अधिकाधिक माहिती गोळा करते. त्या कंपनीविरुद्ध सगळ्यांनी एकत्र खटला दाखल करावा यासाठी त्या लोकांना आणि तिच्या स्वतःच्या बॉसला तयार करते. हे करताना तिला सर्वांचाच रोष पत्करावा लागतो. स्वतःचा बॉयफ्रेंड, किंबहुना मुलांशी भांडणं होतात. तिचा वकील बॉसही ही एवढी मोठी उडी घ्यायला साशंक असतो. कारण केस हरली तर दिवाळखोरी निश्चित असते. अखेरीस खटला उभा राहतो. बाजू मांडल्या जातात, पुरावे दिले जातात, साक्षी नोंदवल्या जातात. अंतिमतः त्या गॅस कंपनीने विषारी रसायनं त्या भागात निष्काळजीपणे, ते द्रव्य किती विषारी आहे हे ठाऊक असूनही योग्य काळजी न घेता सोडल्यानेच तेथील पाणी दुषित झालं आणि ते दुषित पाणी प्यायल्याने तेथील रहिवाश्यांना अनेक भयंकर जीवघेण्या आजारांना तोंड
द्यावं लागलं यावर शिक्कामोर्तब होतं. कंपनीला ३३३ कोटी डॉलर्सचा दंड होतो. !!! रूढार्थाने कायद्याचं शून्य ज्ञान असलेल्या एका साधारण स्त्रीपुढे अतिविशाल कंपनीला गुडघे टेकावे लागतात... !!!

ही अमेरिकेत कॅलिफोर्नियामधे घडलेली सत्यघटना आहे... !!! त्या बाईचं नाव एरिन ब्रोकोविच. या घटनेवर पुढे तिच्याच नावाचा चित्रपट निघाला. ज्युलिया रॉबर्टसने एरिन ब्रोकोविच अक्षरशः जिवंत केलीये. या चित्रपटासाठी ज्युलियाला ऑस्कर मिळाला.

****

मिसिसिपीतल्या एका छोट्या परगण्यातले (काऊन्टी) लोक अचानक फटाफट मृत्युमुखी पडू लागतात. सगळ्यांचं कारण एकच. कॅन्सर. हा वेग बघता बघता इतका वाढतो की या परगण्यात एका वर्षांत कॅन्सरने मरणार्‍यांची संख्या संपूर्ण अमेरिकेत एका वर्षात कॅन्सरने मरणार्‍यांच्या एकूण संख्येपेक्षा तिप्पट होते. कॅरी काऊन्टीला 'कॅन्सर काऊन्टी' हे भ्रष्ट नाव मिळतं. कॅन्सरमुळे अफाट संख्येने बळी पडणार्‍या लोकांच्या मृत्यूमागेही अशीच एक बलाढ्य रासायनिक कंपनी असते. अगदी तेच कारण. भयंकर विषारी द्रव्य कुठल्याही काळजीशिवाय जवळच्या जंगलात, जमिनीत, पाण्यात कुठेही सोडली जातात. ती झिरपत झिरपत जात प्यायच्या पाण्याच्या स्त्रोतापर्यंत पोचतात आणि पाण्यात मिसळतात.

पेशाने वकील असलेलं मेरीग्रेस पेटन आणि वेस पेटन हे जोडपं त्यातल्या जिनेट बेकर नावाच्या एका बाईची केस स्वीकारतात. या बाईने काही महिन्यांच्या अंतराने आपला नवरा आणि १०-१५ वर्षांचा मुलगा गमावलेला असतो. प्रचंड प्रयत्नाने आणि अफाट इच्छाशक्तीच्या बळावर पेटन्स खटला लढवतात आणि जिंकतातही. कंपनीने बेकरला नुकसान भरपाई म्हणून चार कोटी डॉलर्स द्यावेत असा निकाल कोर्ट देतं. स्थानिक कोर्टातल्या त्या निर्णयाला 'क्रेन केमिकल' चे वकील उच्चन्यायालयात आव्हान देतात. दरम्यान 'क्रेन' चा मालक कार्ल ट्रूडू (Carl Trudeau) एक जबरदस्त खेळी खेळतो आणि तीही एका सिनेटरच्या मदतीने. ज्या उच्च न्यायालयात ही केस साधारण चौदा महिन्यांनी उभी राहणार असते त्या न्यायालयाच्या न्यायाधीशांसाठी साधारण आठ महिन्यांनी निवडणुका होणार असतात. कार्ल निवडणुका 'मॅनेज ' करणार्‍या एका कंपनीला गाठतो आणि त्यांना काही कोटी डॉलर्स देतो. त्या कंपनीचा सर्वेसर्वा असलेला बॅरी एक साधा, सरळमार्गी वकील (रॉन) निवडतो, मिसिसिपीतल्या न्यायव्यवस्थेबद्दल, चुकीच्या न्यायप्रक्रियेबद्दल, एकूणच (न) होणार्‍या अन्यायाबद्दल रॉनचे कान भरतो आणि हा न्यायप्रक्रियेतील अन्याय दूर करण्यासाठी त्याची कंपनी काम करत असल्याचं सांगून हायकोर्टाच्या न्यायाधीशपदासाठी होणार्‍या निवडणुकीसाठी उभं राहण्याची गळ घालतो. पैशाची काळजी करू नकोस, त्याची व्यवस्था मी आणि माझी कंपनी बघू असं गोड आश्वासनही देतो. भोळा रॉन या सापळ्यात अडकतो आणि निवडणूक लढवायला तयार होतो. निवडणूक प्रचारात करोडो रुपये उडवले जातात, अस्तित्वातच नसलेल्या अनेक मुद्द्यांची राळ उठवली जाते, वातावरण गढूळ केलं जातं, जाहिरातींचा मारा केला जातो आणि शेवटी ती निवडणूक जिंकली जाते. काही दिवसांनी बेकर केस जेव्हा रॉन समोर येते तेव्हा तो काहीही विचार न करता ती केस, तो दंड, ती शिक्षा सरळ फेटाळतो आणि अशा काही अटी घालतो की जेणेकरून तो खटला पुन्हा सुनावणीसाठी म्हणून खालच्या कोर्टात जाऊ शकत नाही की अपील करण्यासाठी सुप्रीम कोर्टात जाऊ शकत नाही. तसंच त्या गोष्टींना 'क्रेन केमिकल' जवाबदार आहे याचा भक्कम पुरावा नाही असं सांगून "तो परिसर स्वच्छ करणे, पाणी शुद्ध करणे, रसायनं काढून टाकणे" यापैकी कुठल्याही प्रकारची जवाबदारी 'क्रेन केमिकल' वर नाही असा निर्णय देतो. आणि हे सगळं त्याच्याकडून बेमालूमपणे करवून घेतलं जातं. तो बळीचा बकरा आहे हे त्याला (एका प्रसंगाचा अपवाद वगळता) कळतही नाही.

पेटन वकील देशोधडीला लागतात, दिवाळखोरी जाहीर करतात. मुलाच्या आणि नवर्‍याच्या आठवणीने रडत राहण्याशिवाय जिनेट बेकरच्या हातात काहीच रहात नाही. या खटल्याकडे डोळे लावून बसलेले अनेक फिर्यादी आणि त्यांचे वकील खटला न लढताच हरतात. सुरुवातीला खटला हरल्यानंतर शेअर बाजारात शंभर कोटी डॉलर्स हरलेला कार्ल ट्रुड्रू त्याच्या कित्येक कोटी डॉलर्स परत मिळवतो. ४१ कोटीचा दंड चुकवणारा कार्ल शेवटी ९१ कोटीची मोठ्ठी बोट विकत घेतो.

'द अपील'. जॉन ग्रिशमच्या अनेक हादरवून टाकणार्‍या पुस्तकांपैकी एक. या कादंबरीचा सत्यघटनेशी संबंध नाही असं ग्रिशम कितीही म्हणत असला तरीही काही वर्षांपूर्वी व्हर्जिनिया मध्ये हायकोर्टाच्या न्यायाधीशाची खुर्ची विकत घेण्याचा यशस्वी प्रयत्न झाला होता त्याच्याशी ही कादंबरी कमालीचं साधर्म्य साधते.

****

एका गजबजलेल्या शहरात एका मध्यरात्री एका रासायनिक कंपनीच्या अफाट निष्काळजीपणामुळे वायूगळती होते. पंधरा हजार लोक थेट मृत्युमुखी पडतात. प्रचंड व्यंग घेऊन जन्माला येणार्‍या अर्भकांची तर गणतीही अशक्य. एक अख्खी पिढी काळाच्या पडद्याआड जाते आणि पुढच्या कित्येक पिढ्या अपंग होतात किंवा अनेक दुर्धर रोगांचे आगर बनतात. कंपनीच्या अमेरिकन मालकाला (सन्मानाने) भारतात आणलं जातं, खटला दाखल केल्यासारखं दाखवून त्याचा यथायोग्य पाहुणचार केला जातो, काही तासांत त्याला जामिनावर सोडलं जातं, प्रत्यक्ष मुख्यमंत्री आणि स्वतः पंतप्रधान यांच्या आशीर्वादाने त्याला विमानतळावर पोचवलं जातं आणि तो सुखरूप अमेरिकेत पोचेल याची काळजी घेतली जाते. कालांतराने "जामिनावर सोडलं जाईल" या अटीवरच तो पोलिसांच्या स्वाधीन झालेला असतो हे गुपित फुटतं. थोडक्यात तो सगळा खेळ असतो. सगळं काही ठरल्याप्रमाणे पोलीस त्याला फरार घोषित करतात. मुख्यमंत्री, पंतप्रधान, परराष्ट्रमंत्री, गृहमंत्री सगळे त्यांच्या हो ला हो करतात. त्याच्या प्रत्यार्पणासाठी अमेरिकेला जाब विचारण्याची आणि कालांतराने भीक मागण्याची भाषा केली जाते. पण पुढे काहीच ठरत नाही. कोणीच काही करत नाही.  २६ वर्षं खटल्याची कागदपत्र उबवून झाल्यावर 'अन्यायालय' आरोपींना २ वर्षं आणि काही लाख रुपड्यांची  शिक्षा देतं. (आणि मुख्य आरोपी तर आरोपींच्या यादीतून कधीच बाद झालेला असतो !!) काही लाखांच्या जामिनावर आरोपींची सुटण्याची व्यवस्था करून ठेवलेली असतेच. पंधरा हजारांचे खुनी दीड लाख रुपड्यात सुटतात. मुख्य आरोपीचं तर नखही दृष्टीस पडत नाही. (कारण आंतरराष्ट्रीय पातळीवर तशी व्यवस्था केलेली असते.). आमचे पंतप्रधान त्यांच्या राष्ट्रपतींना भेटतात पण या सार्‍या अन्यायाबद्दल चकार शब्द काढण्याचा पुरुषार्थ दाखवत नाहीत.

सार्‍याच बेकर आशाळभूतासारख्या न्यायाची, मदतीची वाट बघत राहतात. पण कोणीच पेटन्स किंवा ब्रोकोविच मदतीला येत नाहीत. येतात ते फक्त बॅरी, ट्रूडू आणि रॉनच. लचके तोडायला !!!

तळटीप  : 'द अपील' वाचत असताना आणि वाचून झाल्यावर मला एरिन ब्रोकोविच तर आठवलीच पण आपल्या भोपाळ खटल्यात किंवा एकूणच न्यायव्यवस्थेत 'द अपील' सारखीच न्यायाधीशांची खरेदी-विक्री होत असेल का असा एक प्रश्नही मनात डोकावून गेला. असेल.. नक्कीच असेल.. त्याशिवाय का न्यायव्यवस्थेची, शोषितांची अब्रु खुल्यावर लुटली जात असतानाही सगळे मंत्री-संत्री, पुढारी (आपल्याला मिळालेल्या रुपड्यांच्या राशीवर लोळत) तोंड शिवून गुपचूप बसले होते !!!

* सर्व छायाचित्रे गुगल इमेजेस/विकी वरून साभार.

Sunday, June 27, 2010

मित्रेभ्या नमः : भाग २

** भाग १ इथे  वाचा

आता उरलेल्या तीन वीरांविषयी बोलू. हे तीन वीर म्हणजे रॉस गेलर, चँडलर बिंग आणि जोई ट्रिबियानी....


रॉस गेलर (डेव्हिड श्विमर) : मोनिकाचा मोठा भाऊ, अतिशय हुशार त्यामुळे लहानपणापासूनच आईवडिलांचा लाडका आणि एक्झॅक्टली त्याच कारणामुळे मोनिकाचा नावडता असलेला, पीएच.डी., पेलिऑन्टॉलॉजिस्ट (म्हणजे बहुतेक भूगर्भशास्त्रज्ञ चुभूद्याघ्या), विज्ञानाची प्रचंड आवड, रेचलवर नववीमध्ये असल्यापासून अतिशय प्रेम करणारा पण ते प्रेम कधीच व्यक्त करू न शकणारा, घाबरट तर इतका की लोएस्ट-स्पीड लिमिटपेक्षाही हळू गाडी चालवल्याने लायसन्स जप्त करून घेणारा, तीनदा लग्न झालेला (पहिल्या बायकोशी ती लेसबियन असल्याने तर दुसरीशी लग्नाच्या दिवशीच झालेल्या गैरसमजांमुळे घटस्फोट), विज्ञान (डायनोसॉर्स, पेलिऑन्टॉलॉजी) आणि रेचलवर जीवापाड म्हणजे अगदी प्रचंड प्रेम करणारा आणि त्यासाठी आपल्या जवळच्या मित्रांशीही वेळोवेळी भांडणारा, चँडलरचा क्लासमेट आणि अतिशय जिवलग मित्र. असा हा अनेकानेक गुणविशेष असलेला आणि अनेक रूपडी असलेला 'रॉस' डेव्हिड श्विमरने आपल्या अप्रतिम अभिनयाने खासच रंगवलाय.

चँडलर बिंग (मॅथ्यु पेरी) : याचं सगळ्यांत मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे सतत पीजे मारत राहणं, सदैव हलके फुलके विनोद टाकत राहणं. अगदी अगदी नॉनस्टॉप.. नवीन नवीन विचित्र शब्द वापरणं, चित्रविचित्र चेहेरे करत राहणं. पूर्ण ग्रुपमध्ये चांगली नोकरी, चांगला पगार असणारे चँडलर आणि रॉस हे दोघेच.
चँडलर हा जोईचा रूममेट आणि बेस्टबडी. सहाव्या सिझनमध्ये चँडलरचं मोनिकाशी अफेअर सुरु होऊन नंतर त्यांचं लग्न होण्याआधीपर्यंतचा चँडलर डेडली आहे. एकदम भन्नाट. लाईव्हली. त्याच्या बिनडोक जोक्स वर हसता हसता गडबडा लोळायची पाळी येते. याने आणि जोईने पहिले ५-६ सिझन्स नुसता धुमाकूळ घातला आहे. लग्नानंतर मात्र जरासा हळवा, शांत, किंचित दबून राहणारा असा वेगळाच चँडलर आपल्या दृष्टीस पडतो. मोनिका किंचित जास्त डॉमिनेटिंग दाखवली असल्याने 'चँडलर बिंग'चं धुंवाधार पात्र शेवटच्या ३-४ सिझन्समध्ये थोडसं मागे पडल्यासारखं वाटतं. चँडलरचे आधीचे विनोद, बाष्कळ बडबड, चमत्कारिक शब्दप्रयोग आणि विचित्र हावभाव हे सगळे लग्नानंतर एकदम कमी होऊन जातात. मला तरी वाटलं असं. पण त्याआधीचा चँडलर बघणं म्हणजे एक मेजवानी आहे.

जोई ट्रिबियानी (मॅट ले-ब्लांक) : मुद्दाम मी जोई उर्फ जोसेफ ट्रिबियानीला शेवटी ठेवलं कारण याच्यावर लिहिता लिहिता माझा माझ्यावरच कंट्रोल राहणार नाही. फ्रेंड्समधलं हे माझं सगळ्यांत आवडतं पात्र. हो फिबीपेक्षाही किंचित वरच. कारण फिबी आणि याच्या बिनडोकपणामध्ये थोडा फरक आहे असं मला वाटतं. फिबी जेन्युइन बिनडोक वाटत नाही. कधी कधी ती निरागस, हलकीफुलकी, मुद्दाम येडेपणाचा आव आणणारी वाटते. पण जोई. अहं.. !!! १००% ओरिजनल, जेन्युइन, होममेड बिनडोकपणा बघायचा असेल तर या माणसाकडे बघावं. कम्प्लीट ट्यूबलाईट.. ९५% पीजे किंवा नॉर्मल जोक्स या माणसाला जवळपास १० मिनिटांनी कळतात आणि उरलेले ५%......... अहं.. नाही.. मुळीच नाही. उरलेले ५% जोक्स याला कळतच नाहीत..  इटालियन अमेरिकन. सहा बहिणी असलेल्या भल्या मोठ्या कुटुंबातला एकटा मुलगा. पेशाने कलाकार. फालतू जाहिरातींपासून ते भिकार नाटकांपर्यंत कशातही कामं करणारा. टीव्ही शोमध्ये प्रमुख भूमिका मिळवायचं स्वप्न बघत असणारा. (ते स्वप्न काही काळ पूर्णही होतं आणि मग त्याच्या स्वतःच्याच बिनडोकपणामुळे धुळीला मिळतं.). पण हा माणूस आवडण्याचं खरं कारण म्हणजे याचा प्रचंड बिनडोकपणा, बावळटपणा, वेंधळेपणा त्यातून निर्माण होणारे एकापेक्षा एक भयंकर विनोद, अफलातून संवाद आणि त्याचं 'अचूक' हा शब्दही थिटा पडावा इतकं भन्नाट टायमिंग. रुममेट असल्याने चँडलर याचा भयानक लाडका आणि बिनडोकपणाची लेव्हल सेम असल्याने फिबीही खूप आवडती. साधारण सहाव्या/सातव्या सिझनपासून म्हणजेच जिथपासून चँडलरचा प्रभाव कमी व्हायला लागतो तिथपासून जोईचं अधिराज्य सुरु होतं. शेवटचे ४-५ सिझन हा मनुष्य नुसता चेकाळल्यासारखा सुटलाय. याचे अनंत किस्से आहेत ते असे इथे ३-४ ओळीत सांगता येणार नाहीत. त्यासाठी त्याला पडद्यावर वावरतानाच बघायला हवं. आणि त्याने फ्लर्टिंगच्या दुनियेत अजरामर केलेल्या 'हाऊ यु डुइन' या डायलॉगला आणि ते म्हणण्याच्या त्याच्या युनिक शैलीला कोण विसरेल !!!!

खरं म्हंटलं तर ओळखच प्रमुख कार्यक्रमापेक्षा जास्त लांबली. पण ओळख आणि प्रमुख कार्यक्रम हे एकमेकांत इतके गुंतलेले, गुंफलेले आहेत की काही इलाज नव्हता. सगळ्यांचे स्वभाव विशेष सांगितले तरी सगळ्यांचं एक कॉमन स्वभाववैशिष्ट्य म्हणजे हे सगळे एकदम अनप्रेडिक्टेबल आणि एकदम इम्पल्सिव्ह आहेत. कधी काय होईल, काय करतील, कसे वागतील काहीच सांगता येणार नाही. म्हणजे एखादा प्रोग्राम बघून मोनिका शेअर ट्रेडिंग काय करायला लागते किंवा कॅरेबियन बेटांवर जाऊन तिकडच्या बायकांसारखे केसांचे विचित्र प्रकार काय करून घेते, फिबीला एकाच वेळी दोन-दोन बॉयफ्रेंडस काय आवडायला लागतात किंवा अचानक गाण्याचा अल्बम काढावासा किंवा केटरिंगचा बिझनेस करावासं कसं वाटायला लागतं, अचानक पैसे आहात आल्यावर जोई चित्रविचित्र वस्तूंनी आणि फर्निचरने घर कसं भरून टाकतो किंवा खिशात दमडीही नसताना निव्वळ भावनेच्या भरात लिलावात एक मोठं जहाज विकत घेण्यासाठी सर्वोच्च बोली कशी लावतो (अर्थात त्याचं खरं कारण म्हणजे लिलावात बोली लावून जिंकलेल्या गोष्टी आपल्याला विकत घ्याव्या लागतात हे या सदगृहस्थाला माहीतच नसतं :) ), चँडलरला आपलं नावच कसं अचानक आवडेनासं होतं आणि ते बदलण्याची त्याची धडपड कशी चालू होते किंवा अचानक त्याचा त्याच्या अतिशय चांगल्या नोकरीतला इंटरेस्ट कसा संपून जातो आणि तो ती सोडून देऊन दुसरी नोकरी कशी शोधायला लागतो, घरात एकट्याला कंटाळा येत असल्याने रॉस एक माकडच कसं पाळतो किंवा दोन वेगवेगळया लांबलांबच्या कॉलेजेसमध्ये शिकवताना न्यूयॉर्कच्या रस्त्यांतून स्केटिंग करत कसा जातो, आपल्या तिसाव्या वाढदिवसाला रेचल जोरजोरात रडायला कशी लागते किंवा हजार डॉलर्सची अशक्त, फिकट दिसणारी एक घाणेरडी मांजर विकत घेऊन ठेवते हे असे प्रकार चालू असतात. हे सगळे आत्ता संदर्भ सोडून सांगितल्याने विचित्र वाटणारे (आणि खरेही तेवढेच विचित्र असणारे) प्रकार प्रत्यक्षात बघणं म्हणजे एक भन्नाट अनुभव आहे. सगळी टेन्शन्स, कटकटी, वैताग तात्पुरते का होईना पिटाळून लावण्याचा एक बेष्ट उपाय.

माझं अजून एक निरीक्षण म्हणजे सगळे सिझन्स एकापेक्षा एक जबरदस्त आहेत यात वादच नाही पण सहाव्या सिझनमध्ये हे गणित काहीतरी कुठेतरी चुकल्यासारखं वाटतं. तुलनेने रटाळ एपिसोड्स किंवा पात्रांना जुन्या आठवणी पुन्हा पुन्हा येतात असं दाखवून जुन्याचा एपिसोड्समधल्या गोष्टी, किस्से पुन्हा पुन्हा दाखवले आहेत. तेव्हा त्यांच्याकडे नवीन कथा/कल्पना नसाव्यात किंवा टीममध्येच काहीतरी गडबड झाली असावी असा संशय उगाच येऊन जातो. पण हा एक सिझन सोडला तर बाकी सगळे सिझन्स म्हणजे नुसता धुमाकूळ आहे.

जाता जाता माझ्या प्रचंड आवडत्या काही निवडक एपिसोड्सची एक यादी देतो. जे नियमित फ्रेंड्स बघतात किंवा दहाही सिझन्स अनेकदा बघितले असणारे माझ्यासारखेच फ्रेंड्स-वेडे नक्कीच या यादीशी सहमत होतील. चुकूनमाकून काही भारी एपिसोड्स टाकायला विसरलो तर आठवणीने कमेंट्समध्ये टाका. हे कुठल्याही क्रमाने नाहीत. कुठलाही एपिसोड कधीही आणि कितीही वेळा बघितला तरी कधीच कंटाळा येणार नाही याची १०१% खात्री.

१. पोकर : यात मुलं विरुद्ध मुली असा पोकरचा सामना रंगतो. मुलींना आधी पोकर अजिबात खेळता येत नसतो आणि मग त्या एका पोकरतज्ज्ञ बाईकडून पोकर शिकतात आणि मुलांची वाट लावतात असा काहीसा हा एपिसोड. पण भन्नाट विनोदांनी आणि आचरट प्रकारांनी भरलेला.

२. फुटबॉल : यात रॉस गेलर आणि कंपनी वि. मोनिका गेलर आणि कंपनी असा अमेरिकन फुटबॉलचा (आपला सॉकरवाला फुटबॉल नव्हे) 'गेलर कप' साठीचा सामना रंगतो. ते खेळतानाची धमाल, गोल्स, मध्येच एका डच मुलीचं अवतरणं, तिच्यावरून जोई आणि चँडलरमध्ये रंगलेले वाद, रॉस आणि रेचलचं वेगळ्याच कारणावरून झालेलं भांडण अशा भारी यात गोष्टी आहेत.

३. क्विझ : एका साध्या गोष्टीवरून पैजा लागून शेवटी मोनिकाचं अपार्टमेंट (फ्लॅट) डावावर लावलं जाईपर्यंत प्रकरण चढत जातं. स्पर्धा असते कोण कोणाला किती जास्त ओळखतं, कोणाला एकमेकांच्या सवयी, आवडीनिवडी जास्त माहित आहेत याबाबत. मोनिका आणि रेचल वि. जोई आणि चँडलर अशा टीम्स असतात. प्रश्न काढणारा आणि जजगिरी करणारा असतो रॉस (फिबीचं काहीतरी वेगळंच चाललेलं असतं या एपिसोडमध्ये त्यामुळे ती क्विझमध्ये नाहीये.). तर या प्रकारात एकेक भन्नाट प्रश्न, त्यांची तितकीच भन्नाट उत्तरं, शेवटी लायटनिंग राउंड आणि त्याचा धक्कादायक निकाल सगळंच तुफ्फान मजेशीर.

४. चँडलर आणि जोई वेगळे होतात आणि परत एकत्र येतात ते तीन एपिसोड्स : छोट्याशा कारणावरून गैरसमज होऊन जोई चँडलरच्या अपार्टमेंटमधून बाहेर पडतो. पण दोघांनाही एकमेकांशिवाय चैन पडत नाही. तेवढ्यात चँडलरला एक दुसरा रूममेट मिळतो. पण तो जाम विक्षिप्त आणि चक्रम असतो. काही दिवसांनी चँडलर आणि जोई पुन्हा एकत्र येतात. हे तीन एपिसोड्स जबरदस्त आहेत. जाम धमाल येते बघायला. नुसतेच हसवतात असं नाही तर कधीकधी नकळतपणे डोळ्यात थोडंसं का होईना पाणीही आणतात.

५. रेचलची बहिण (क्रिस्टीना अ‍ॅपलगेट) थँक्सगिव्हिंगला येते तो एपिसोड : या एपिसोडमध्ये क्रिस्टीना अ‍ॅपलगेटने रेचलच्या बावळट बहिणीचं काम अप्रतिम केलं आहे. छोट्याछोट्या गोष्टींवरून तिची आणि रेचलची होणारी भांडणं, तिचं मंदासारखं वागणं, विचित्र प्रश्न विचारणं आणि साध्या प्रश्नांना महाबिनडोक उत्तरं देणं हे सगळे प्रकार बघून हसून हसून तोंड फाटायची पाळी येते.

६. जोई चँडलरला पेटीत कोंडून ठेवतो तो एपिसोड : चँडलरने केलेल्या एका मोठ्या चुकीमुळे चँडलर आणि जोईमध्ये कडाक्याचं भांडण होतं. चँडलर जोईची हजार वेळा माफी मागतो आणि तो म्हणेल ते करायला तयार असतो. तेव्हा जोई त्याच्या चमत्कारिक स्वभावाप्रमाणेच चँडलरला एका पेटीत कोंडून घेण्याची चमत्कारिक शिक्षा करतो. (अर्थात तो असं का करतो त्यालाही एक पार्श्वभूमी आहेच.) आणि त्यादरम्यान अनेक भयंकर विनोदी आणि काही अतिशय हळवे प्रसंग घडून जातात. पहायलाच हवा असा हा एपिसोड..

७. लॉटरी : सगळेजण मिळून काही लॉटरीची तिकिटं घेतात. पण फिबीच्या मुर्खपणामुळे ती रस्त्यावर पडतात. ती कुठल्यातरी माणसाला सापडून तो माणूस रातोरात करोडपती होतो. त्यामुळे सगळे फिबीवर जाम वैतागतात. त्यावेळी फिबीची माफी मागण्याची अनोखी पद्धत आणि त्या अनोख्या पद्धतीतली गंमत न कळल्याने वेड्यासारखा वागणारा जोई. हे सगळं बघताना हसून हसून वाट लागते.

८. रॉस आणि रेचलचं ब्रेकऑफ होतं तो एपिसोड : काही विनोदी संवाद सोडले तर हा एपिसोड बघायला खूप कठीण जातो. एकदम हळवं व्हायला होतं. खूप छान रंगवलेला प्रसंग !!

असे अजूनही चिक्कार एपिसोड्स आहेत किंवा काही काही एपिसोड्स मधले निवडक प्रसंग आहेत जे या यादीत टाकता येतील. पण कुठलाही प्रसंग असो की कुठलाही संवाद, त्यांची प्रेक्षकांना क्षणभरात आपलंसं करून घेण्याची, सगळी टेन्शन्स विसरायला लावून त्यांच्या चेहर्‍यावर एक छोटीशी का होईना स्मितरेषा आणण्याची आणि बघता बघता त्या छोट्या स्मितरेषेचं नाना पाटेकरच्या मंदूने (मंदिरा बेदीने) केळं आडवं खाल्ल्यावर तिचं हसणं जसं दिसतं तितक्याच आडवेपणाने आपल्याला हसायला लावण्याची हातोटी वादातीत आहे.

अर्थात फ्रेंड्सवर अशीही टीका झाली की यातले विनोद

१. खूप उथळ आहेत.
२. खूप प्रेडिक्टेबल आहेत
३. खूप बालिश आहेत.
४. तोचतोचपणा आहे.
५. दर्जाहीन आहेत.

वैयक्तिकरित्या मला यातला एकही आरोप मान्य नाही. कारण सगळ्या (हो जवळपास ९९%) विनोदांचा दर्जा, निवड खूप उच्च आहे, सगळे विनोद, त्यांची शैली फार वेगळी आहे त्यात अजिबात काहीही प्रेडिक्टेबल नाही, बालीशपणा किंवा तोचतोचपणा तर अजिबात नाही. असो. व्यक्ती तितक्या प्रकृती !!

पण मला मात्र हे मित्र अतिशय प्राणप्रिय आहेत, अतिशय जिवलग आहेत आणि याचं कारण फ्रेंड्सच्याच भाषेत सांगायचं झालं तर

No one could ever know me
No one could ever see me 
Since you're the only one who knows what it's like to be me 
Someone to face the day with 
Make it through all the best with 
Someone who always laughs at 
Even when I'm at my worst, I'm best with you
Yeah!
I'll be there for you
I'll be there for you...... !!!!

या रेम्ब्रंड्सच्या गाण्याचे पूर्ण शब्द पुढीलप्रमाणे. ते इथेही मिळतील.


So no one told you life was gonna be this way
Your job's a joke, you're broke, your love life's D.O.A.
It's like you're always stuck in second gear
When it hasn't been your day, your week, your month, or even
your year, but

{Chorus}

I'll be there for you
When the rain starts to pour
I'll be there for you
Like I've been there before
I'll be there for you
'Cause you're there for me too

You're still in bed at ten and work began at eight
You've burned your breakfast so far, things are going great
Your mama warned you there'd be days like these
But she didn't tell you when the world has brought you down to your knees, and

{Chorus}

No one could ever know me
No one could ever see me
Since you're the only one who knows what it's like to be me
Someone to face the day with
Make it through all the best with
Someone who always laughs at
Even when I'm at my worst, I'm best with you
Yeah!

{Chorus}

I'll be there for you
I'll be there for you
I'll be there for you
'Cause you're there for me too
 


* सर्व 'मित्रचित्रां'साठी अर्थातच गुगल नावाच्या फ्रेंडचे आभार !!

२०२५ ची वाचनपूर्ती

२०२५ च्या वर्षात जाडजूड पुस्तकांची आणि त्याचबरोबर इंग्रजी पुस्तकांची संख्या जास्त असल्याने अंतिम आकड्यावर थोडा परिणाम झाला. पण तरीही अर्धशतक...